Gouda, meer dan kaas en stroopwafels
De meeste mensen kennen Gouda wel. Van de kaas, natuurlijk. Van stroopwafels en van het stadhuis op de Markt. Maar wie na de eerste bekende straten wat verder loopt, ontdekt een stad die veel minder voorspelbaar is dan je misschien denkt. Achter de oude gevels zit een geschiedenis van ambachten, handel en migratie.
Er werd hier ooit op grote schaal tapijt geweven, Vlaamse ambachtslieden kwamen naar de stad en later veranderden fabrieken het gezicht van Gouda. Veel van die verhalen zijn nog steeds terug te vinden, soms op plekken waar je er helemaal niet naar zoekt.
Gouda ligt op de plek waar de Gouwe en de Hollandse IJssel bij elkaar komen. Dat water maakte de stad al in de middeleeuwen interessant voor handelaren. Schepen konden de stad bereiken en goederen werden hier opgeslagen, verkocht en verder vervoerd.
Wanneer je nu langs de grachten loopt, is daar weinig van te merken. Toch is het water overal aanwezig. Tussen de monumentale huizen lopen smalle straten en stegen die herinneren aan een veel drukkere stad. De historische binnenstad telt ruim driehonderd monumenten en het oude stratenpatroon is op veel plekken bewaard gebleven. Het stadhuis op de Markt is natuurlijk moeilijk te missen. De Sint-Janskerk evenmin. Maar het zijn juist de kleinere straten waar je soms meer van het oude Gouda tegenkomt.
Goude een tapijtstad?
Dat Gouda ooit een belangrijk centrum van de tapijtkunst was, is voor veel mensen wellicht weer minder bekend. Toch werkten hier in de zeventiende eeuw naar schatting 450 tapijtmakers in ongeveer veertig ateliers. Veel van deze ambachtslieden waren afkomstig uit Vlaanderen. Ze kwamen naar het noorden vanwege de politieke en religieuze onrust in de Zuidelijke Nederlanden en namen hun kennis en technieken mee. In Gouda vonden ze ruimte om hun vak opnieuw op te bouwen.
De tapijten die hier werden gemaakt waren enorm en kostbaar. Ze waren bestemd voor rijke opdrachtgevers en vonden hun weg naar kastelen en paleizen. Een nogal internationaal verhaal dus, voor een stad die tegenwoordig vooral met kaas wordt geassocieerd.
Vanaf 26 september 2026 staat dit vergeten hoofdstuk centraal in Museum Gouda. De tentoonstelling Wonder Walls brengt monumentale wandtapijten bij elkaar en vertelt het verhaal achter de makers en hun werk. Het gaat over kunst en ambacht, maar net zo goed over mensen die naar Gouda kwamen, over handel en over ondernemerschap. Een deel van dat verhaal gaat vervolgens weer de straat op. Vanaf 27 september 2026 organiseert het Goudse Gidsen Gilde de Wonder Walls-instapwandeling. De route voert langs plekken waar Vlaamse tapijtwevers woonden en werkten.
Dat geeft een heel andere blik op de stad. Ineens zijn die oude gevels niet alleen mooie oude gevels, maar plekken waar mensen eeuwen geleden hun vak uitoefenden.
Boek tickets voor het museum of andere activiteiten in Gouda.
Werkplaatsen in Gouda
Gouda was eeuwenlang een stad van makers. Pijpen, kaarsen, aardewerk en plateel kwamen uit werkplaatsen en later uit fabrieken in de stad. Van die bedrijvigheid zie je tegenwoordig minder dan van de monumentale binnenstad. Toch zijn de sporen er. Archeologische vondsten hebben resten opgeleverd van pottenbakkerijen en plateelbedrijven. Mislukte producten, stukken aardewerk en productieafval laten zien waar ooit werd gewerkt.In de negentiende en twintigste eeuw veranderde de stad opnieuw. Kleine werkplaatsen maakten steeds vaker plaats voor fabrieken. Er kwamen nieuwe woonwijken, arbeiders trokken naar de stad en het landschap rond de historische kern veranderde. Het is een kant van Gouda die je gemakkelijk mist wanneer je alleen de bekende monumenten bezoekt.
Goudse geschiedenis met scherpe randjes
Er is nog een verhaal dat minder gemakkelijk in het traditionele beeld van Gouda past. De handel die de stad welvaart bracht, was verbonden met de Nederlandse koloniale geschiedenis. Goudse bestuurders en ondernemers hadden banden met de VOC en WIC. Vanuit de stad werden goederen verhandeld die deel uitmaakten van internationale handelsnetwerken waarin kolonialisme en slavernij een belangrijke rol speelden. Die geschiedenis krijgt inmiddels meer aandacht. Rond het stadhuis is een verhalenwand te vinden die bezoekers meer context geeft over het koloniale verleden van Gouda. Ook dit verhaal hoort bij een stad die haar geschiedenis serieus wil bekijken. Een oude binnenstad vertelt immers niet alleen wie er woonden en wat er werd gemaakt, maar ook hoe mensen aan hun geld kwamen en met welke wereld de stad verbonden was.
Van oude techniek naar nieuwe makers
Gouda is ondertussen niet gestopt met maken en produceren. Keramiek is daar een mooi voorbeeld van. De stad heeft een lange geschiedenis in plateel en aardewerk en er zijn nog altijd makers actief die met klei, glazuur en vuur werken. Tijdens de Goudse Keramiekdagen komen keramisten uit binnen- en buitenland naar de stad. Bij Club Klei en Club Glaze kunnen liefhebbers zelf aan de slag. Op GOUDasfalt organiseert Witheet activiteiten rond technieken als Raku-stoken.Dat voelt minder als erfgoed en meer als iets van nu. Misschien is dat juist interessant. Een ambacht hoeft niet exact hetzelfde te blijven om onderdeel van de geschiedenis van een stad te zijn.
Een beetje verdwalen in Gouda
Gouda hoef je eigenlijk niet met een strak programma te bekijken. Als je op de Markt begint kun je daarna alle kanten oplopen. Volg een gracht, kijk door een poortje of sla een straat in waar je normaal gesproken voorbij zou lopen. De stad wordt interessanter naarmate je minder op zoek bent naar de bekende plaatjes.Een oude gevel kan ineens de plek blijken waar een tapijtwever woonde. Een stil stukje straat kan herinneren aan een fabriek. In een museumzaal komt een ambacht voorbij waarvan je niet wist dat Gouda er ooit zo belangrijk in was.
En ondertussen zijn er natuurlijk de kaaswinkels en de winkels met stroopwafels. Dat hoeft ook helemaal niet anders. Het aardige aan Gouda is juist dat al die verhalen door elkaar heen lopen. De middeleeuwse handelsstad, de stad van Vlaamse wevers en ambachtslieden, de industriestad en het Gouda van vandaag liggen hier allemaal over elkaar heen.
Wil je Gouda nog uitgebreider ontdekken, blijf dan een nachtje slapen in een mooi hotel of B&B.
Over stroop- en siroopwafels
Wie denkt dat een stroop- en een siroopwafel hetzelfde zijn heeft het mis, zo leerde ik toen ik tijdens een wandeling door Gouda en binnenstapte bij de 'Siroopwafel Gouda'. Wie had dat gedacht. In het kort het verschil:
Stroopwafel:
Deze bestaat uit één wafel die horizontaal in twee helften wordt gesneden wanneer hij nog warm is. Er wordt warme stroop tussen de twee gesneden helften aangebracht en de structuur is wat dikker omdat het in principe één dikke wafel is.
Siroopwafel
Deze bestaat uit twee losse, dunne wafels die apart van elkaar worden gebakken. De siroop wordt gebruikt als plakmiddel tussen deze twee aparte wafels gebruikt om ze samen te voegen. De structuur is iets knapperiger en dunner omdat het twee afzonderlijke wafels zijn.
Bronnen: pr persbericht, eigen ervaring
